Danijela Delić, prof. 

Putujući po Bosni i Hercegovini, za vrijeme i poslije rata, autorica knjige Biti musliman na bosanski način, norveška antropologinja Tone Bringa, dotakla se, između ostalog, i teme mevluda (ovdje govorimo o mevludskim svečanostima koje se održavaju izvan okvira mjeseca rebiu-l-evvela).

Kao što smo i sami svjedoci, a kako je to i autorica primijetila, mevlud je okarakterisala kao jedan od najprestižnijih vjerskih obreda koji nije obavezan, ali je poželjan i lijep. Mevlud koji vjernici upriličavaju u svojim kućama ima porodični karakter sa ciljem zbližavanja rodbine, ali i „zarađivanja sevapa“. Povodi za učenje mevluda mogu biti najraznovrsniji, od rođenja djeteta, vjenčanja, kupovine kuće, useljenja u stan, u novije vrijeme i povodom diplomiranja na fakultetu, kupovine auta i sl. Povodom svečanog događaja saziva se šira rodbina, komšije, prijatelji, kao i jedan ili više imama. U seoskoj sredini običaj je da žene pozvane na mevlud pripreme neko jelo po svom nahođenju, ali češće po odabiru domaćice, u cilju postizanja što raznovrsnije sofre i donesu ga sa sobom na dan učenja mevluda.

Mevlud se obično uči nakon što se klanja zajednički namaz. Učenje mevluda izvode bule, ali i ukućani koji organizuju mevlud u svom domu ako izraze želju, te se mevlud uči naizmjenično od strane više osoba koje mevludski spjev raspodijele na dijelove te ga tako ispjevaju. Učiti mevlud u vlastitom domu pohvalan je i lijep čin, a u narodu se smatra sevapom, ali i izaziva ponos ukućana, posebno ako se radi o mlađem članu porodice. Također, posvećuje se posebna pažnja načinu, odnosno, boji glasa i emociji prilikom učenja mevluda pa će prisutni nerijetko ocijeniti najljepšim učenje onoga koji je uspio probuditi najviše osjećaja među slušaocima, a nerijetko se izazovu i suze. Rijetko se mevlud uči u okviru okupljanja povodom dženaze, kao što je to slučaj na primjer u Turskoj, posebno u Anadoliji gdje je mevlud neizostavan dio dženaze, a uče ga žene u kući preminulog, gdje se poseban akcenat stavlja na emotivnost učenja. Međutim, postoji praksa učenja mevluda u sklopu tevhida koji se uči četrdeseti dan nakon nakon smrti.

Mevludu obično prisustvuju i muškarci i žene, ali mogu biti i posebno. Obično ga predvodi jedan ili više hodža. Autorica knjige je, također, napravila razliku između mevluda u gradskoj i seoskoj sredini, opisujući gradski mevlud kao dosta religiozniji gdje su bule mevlud učile „naglašeno emotivno“. Običaj je da se nakon što se prouči mevlud, prisutni počaste hranom i pićem. Zatim, mevlud se danas često i saziva za žene, u džamiji, koji je ujedno i prilika za druženje, upoznavanje, posjete utjecajnih žena koje održe predavanja za sestre muslimanke na polju islama i ahlaka, a koje domaćice ugoste uz sohbet. Zatim, česti su još i Šehidski mevludi koji se održavaju na spomen obilježjima šehidima palim u proteklom ratu, na dan otvaranja spomen obilježja ili u znak sjećanja na drage šehide, kada se obično prouči Ja“sin i mevlud.

Osim ovih vrsta mevluda, postoje i tradicionalni mevludi koji se održavaju na dovištima i drugim lokacijama koje su iz određenih razloga posebne za lokalno stanovništvo ili širu zajednicu. Tako je običaj da se mevludi tradicionalno održavaju određenog dana u tom i tom mjesecu svake godine, kao što se održava svake godine prve subote u avgustu mjesecu u džamiji u Džebaru, gdje se okupi na hiljade vjernika. Poznat je i tradicionalni mevlud na Vrelu Bune, odnosno, Blagajskoj tekiji koji se tradicionalno održava od 1975. godine. O kakvom se događaju radi najbolje govori činjenica da se na dan održavanja mevluda na ovom mjestu zna okupiti i do 20 000 ljudi. Danas se mevludi održavaju svake godine u skoro svakom mjestu u Bosni i Hercegovini, neki manje, neki više posjećeni. Na poznatijim mevludima na otvorenom prisutna je i pojava prodavača raznih suvenira, poslastičara, hrane, ali i ringišpila za dječiju zabavu pa u novije i vrijeme i kulturno-zabavnih sadržaja muzičkog karaktera, što se i podrazumijeva, jer su velika narodna okupljanja uvijek i mjesto i prilika za obavljanje kupoprodaje. Ovakva praksa posebno se odomaćila u seoskoj sredini gdje mevludske svečanosti poprimaju pomalo vašarski karakter, izlazeći pri tome iz okvira tradicije mevluda na ovim prostorima. Ove promjene posebno su uočljive posljednjih godina, a u kom pravcu će mevludska okupljanja da se razvijaju u budućnosti, ostaje da se vidi, ali je promatranjem ovih promjena lahko uočiti da proces još traje te da možemo govoriti o tradiciji u nastajanju.

Literatura

Vjerski obredi muslimana u Bosni i Hercegovini, Enver Mulahalilović, Sarajevo, 1989.

Türklerde Cenaze Törenleri Bağlamında Mevlid Okuma Geleneği. prof. dr. Fuzuli Bayat, Sosyal Bilimler Dergisi. sy. 19, 2008.

Jezičke karakteristike mevluda hfz Saliha Gaševića, Admir Muratović, Tuzla, 2014. Dvije, tri o mevludu,

Izabrana djela Mehmeda Handžica, izdavačka kuća Ogledalo, Sarajevo.

Biti musliman na bosanski način, Tone Bringa, Sarajevo, 1997.